Programowanie w języku Delphi » Delphi 7. Kompendium programisty

Rozdział 5. Obsługa komunikatów

Komunikaty, bo to one będą tematem niniejszego rozdziału, nie są technologią zbyt często używaną przez programistów Delphi, a to ze względu na możliwość zastąpienia ich przez zdarzenia. Jest to jednak trochę bardziej zaawansowany element programowania, z którego nieraz możesz skorzystać w swoich aplikacjach.

Spis treści

     1 Czym są komunikaty?
     2 Rodzaje komunikatów
          2.1 Komunikaty okienkowe
          2.2 Komunikaty powiadamiające
          2.3 Komunikaty definiowane przez użytkownika
     3 Jak działają komunikaty?
     4 Obsługa komunikatów
          4.1 Przechwytywanie komunikatów
          4.2 Struktura TMsg
          4.3 Struktura TMessage
               4.3.1 Funkcje LOWORD i HIWORD
     5 Specyficzne struktury typów
     6 Zdarzenie OnMessage
     7 Wysyłanie komunikatów
          7.1 Perform
               7.1.1 Odczyt tekstu z kontrolki
          7.2 Funkcje SendMessage i PostMessage
               7.2.1 Pobieranie uchwytu okna
               7.2.2 Różnice pomiędzy SendMessage i PostMessage
                    7.2.2.1 Przykład użycia
     8 Komunikaty rozgłaszające
     9 Deklarowanie własnych komunikatów
          9.1 Obsługa komunikatu
     10 Funkcje operujące na uchwytach
          10.1 CloseWindow
          10.2 EnableWidow
          10.3 GetClientRect
          10.4 GetDesktopWindow
          10.5 GetForegroundWindow
          10.6 GetParent
          10.7 GetWindowText
          10.8 IsIconic
          10.9 IsWindow
          10.10 IswindowVisible
          10.11 MoveWindow
          10.12 OpenIcon
          10.13 SetForegroundWindow
          10.14 SetWindowText
          10.15 ShowWindow
     11 'Zahaczanie' okien
          11.1 Zakładanie globalnego hooka
          11.2 Funkcja obsługująca hooka
     12 Podsumowanie


W tym rozdziale:
  • dowiesz się, czym są komunikaty Windows;
  • nauczysz się wysyłać oraz obsługiwać komunikaty;
  • nauczysz się obsługiwać kilka funkcji związanych z uchwytami;
  • Twoja aplikacja przechwyci wszystkie klawisze, jakie są naciskane w systemie.

Czym są komunikaty?


Słowo komunikat jest często stosowane w języku użytkowników komputerów. Tematem tego rozdziału nie będą jednak - jak początkowo mogłoby się wydawać - komunikaty w postaci okienek systemu Windows.

Wszystko to, co dzieje się w systemie (mówimy tu na razie o systemie Windows) jest wynikiem komunikatów - czy to naciśnięcie klawisza, czy ruch myszki lub otwarcie jakiegoś programu.

Jak zapewne zauważyłeś, w Delphi odzwierciedleniem komunikatów są zdarzenia - możemy na przykład wykorzystać w naszym programie zdarzenie OnClose, które jest wynikiem zamknięcia okna. W rzeczywistości jest to komunikat WM_CLOSE. Nie wszystko da się zrealizować za pomocą zdarzeń Delphi - dlatego właśnie nieraz będziesz zmuszony skorzystać z komunikatów. Oto kolejny przykład: użytkownik klika lewym klawiszem myszy w obszarze okna aplikacji. W tym momencie system wysyła do tego okna komunikat WM_LBUTTONDOWN, w którym zawarte są pewne informacje, takie jak np. współrzędne myszki. Zadaniem aplikacji jest odpowiednie zareagowanie na ten komunikat.

Jeżeli tylko będziesz miał okazję, stosuj zdarzenia zamiast korzystać z komunikatów. Jest to pewniejszy oraz szybszy sposób reagowania na określone sytuacje.

Rodzaje komunikatów


W rzeczywistości komunikaty są jedynie zwykłymi stałymi o określonych wartościach, które są jakby identyfikatorem danego komunikatu. Komunikaty możliwe do wykorzystania w Delphi zdefiniowane są w module Message.pas.

Komunikaty okienkowe


Podstawowym typem komunikatów są tzw. komunikaty okienkowe, które posiadają przedrostek WM_ (ang. Windows Message). Ten typ komunikatów używany jest do komunikacji pomiędzy oknami - informują one np. o naciśnięciu klawisza lub o przesunięciu kursora myszy w obszarze danego okna.
Najpopularniejsze (najczęściej stosowane) komunikaty przedstawione są w tabeli 5.1.

NazwaOpis
WM_CREATEKomunikat jest wysyłany w momencie tworzenia okna
WM_DESTROYKomunikat jest wysyłany w momencie zamykania okna
WM_MOVEKomunikat stanowi informację dla aplikacji, że okno jest właśnie przemieszczane
WM_SIZEKomunikat stanowi informację dla aplikacji, że zmieniany jest właśnie rozmiar okna
WM_ACTIVATENastąpiła aktywacja okna
WM_CLOSEKomunikat jest wysyłany w momencie, gdy okno powinno zostać zamknięte
WM_QUITProgram zostaje zakończony
WM_CHARNaciśnięcie klawisza. Odpowiednik zdarzenia OnKeyPress
WM_KEYDOWNWciśnięcie klawisza. Odpowiednik zdarzenia OnKeyDown
WM_KEYUPPuszczenie klawisza. Odpowiednik zdarzenia OnKeyUp
WM_MOUSEMOVENastąpiło przesunięcie kursora myszy
WM_LBUTTONDOWNLewy przycisk myszy został naciśnięty
WM_LBUTTONUPLewy przycisk myszy został puszczony


Naturalnie jest to tylko część z możliwych do zastosowania komunikatów. W rzeczywistości są ich setki! Wystarczy zajrzeć do modułu Message.pas. Nie musisz pamiętać ich wszystkich - wystarczy, że w razie potrzeby zajrzysz do systemu pomocy Delphi lub do tego rozdziału.

Komunikaty powiadamiające


Każda kontrolka Windows posiada własne typy komunikatów, które przesyłane są z okna macierzystego (formularz Delphi) do danej kontrolki. Komunikaty takie mogą zawierać informacje o tym, że nastąpiło przesunięcie suwaka, naciśnięto przycisk albo np. została wyświetlona lista rozwijalna.

Jak już pisałem, każda kontrolka ma swój zestaw komunikatów - z każdą z tych kontrolek związany jest inny przedrostek.

Tabela 5.2. Najczęściej używane komunikaty związane z kontrolkami Windows
NazwaOpis
Przycisk
BN_CLICKEDKliknięto przycisk.
BN_PAINTObraz przycisku musi zostać odświeżony
BN_DISABLEPrzycisk został zablokowany
BN_DOUBLECLICKEDNastąpiło podwójne kliknięcie w obszarze komponentu
BN_SETFOCUSObiekt stał się aktywny
BN_KILLFOCUSObiekt przestaje być aktywny
Lista wyboru (ListBox)
LBN_SELCHANGEKomunikat pojawia się w momencie, gdy użytkownik zamierza zmienić zawartość zaznaczonej pozycji
LBN_SELCANCELKomunikat pojawia się w momencie, gdy użytkownik rezygnuje z zaznaczenia pozycji
Kontrolka rozwijalna
CBN_SELCHANGEKomunikat pojawia się w momencie, gdy użytkownik zaznaczył pozycję i próbuje ją zmienić
CBN_DBLCLKNastąpiło podwójne kliknięcie w obszarze kontrolki
CBN_EDITCHANGEWystępuje w przypadku, gdy użytkownik zmienił treść kontrolki
CBN_DROPDOWNNastąpiło rozwinięcie listy rozwijalnej
CBN_CLOSEUPLista rozwijalna została zamknięta
CBN_SELENDOKKomunikat występuje po wybraniu jakiegoś elementu z listy
Kontrolka edycyjna
EN_CHANGEZmieniony został edytowany tekst
EN_UPDATEKomunikat zawiera informację o odświeżeniu tekstu
EN_ERRSPACENie można zadeklarować wystarczającej ilości pamięci!
EN_MAXTEXTTekst wykracza poza kontrolkę edycyjną
EN_HSCROLLKliknięto poziomy pasek przewijania
EN_VSCROLLKliknięto pionowy pasek przewijania


W opisach z tabeli 5.2 starałem się unikać powtarzania komunikatów. Dla każdej bowiem kontrolki występuje np. komunikat _SETFOCUS. Wystarczy tylko zmienić prefiks (czyli dodać odpowiednie EN, CBN), aby komunikat był prawidłowo wykryty przez system.

W tabeli 5.2 zamieściłem jedynie komunikaty powiadamiające (notification messages), które zawierają informacje o zdarzeniach związanych z kontrolkami. Istnieje wiele komunikatów służących do bezpośredniego operowania na danych (np. do zamiany wpisanego tekstu itp.). Komunikaty te są używane podczas tworzenia programów działających jako WinAPI, ale jeżeli jesteś ciekawy ich działania, zajrzyj do projektu ChildMsg.dpr umieszczonego na płycie CD-ROM.

WinAPI to skrót od słów Windows Application Programming Interface. Jest to metoda programowania polegająca na wykorzystywaniu jedynie narzędzi dostępnych w systemie - bez korzystania z VCL. Jeżeli chcesz się dowiedzieć czegoś więcej na ten temat, zajrzyj do rozdziału 12.
Często możesz spotkać się z określeniem Win32. Oznacza ono po prostu system Windows działający w środowisku 32-bitowym (czyli Windows 95 i nowsze wersje).

Komunikaty definiowane przez użytkownika


Nieraz niezbędna okaże się komunikacja pomiędzy dwiema aplikacjami. Można ją zrealizować w dość prosty i przejrzysty sposób - za pomocą komunikatów! Nie musimy korzystać wyłącznie z tych komunikatów, które zadeklarowane są już w module Message.pas - możliwe jest także deklarowanie własnych. W gruncie rzeczy sprowadza się ono jedynie do zadeklarowania stałej. Istnieje tylko jeden warunek: wartości komunikatów nie mogą się powtarzać, aby ze sobą nie kolidowały. Komunikatami definiowanymi przez użytkownika zajmiemy się w dalszej części tego rozdziału.

Jak działają komunikaty?


Dla nas - programistów - istotną sprawą jest obsługa samego komunikatu. To, jak komunikat działa, może wydać się już mniej interesujące. Mimo to warto dowiedzieć się czegoś o zasadach funkcjonowania takiego systemu. Otóż pierwszym krokiem podejmowanym po wystąpieniu określonego zdarzenia (np. kliknięcia myszą) jest zakwalifikowanie rodzaju zdarzenia przez system. Następnie system umieszcza komunikat w tzw. kolejce komunikatów (system Windows przechowuje dla każdej aplikacji oddzielną kolejkę). Kolejnym krokiem jest wykonywanie pętli, która przekazuje kolejno wszystkie komunikaty do konkretnego okna. Tutaj za obsłużenie komunikatu odpowiedzialna jest sama aplikacja.

Obsługa komunikatów


Obsługa komunikatów jest o tyle trudniejsza od zdarzeń, że trzeba samodzielnie 'rozgryzać' wartości parametrów. W zdarzeniach wszystko podane jest jak należy - w postaci parametrów i procedur zdarzeniowych.

Przechwytywanie komunikatów


Zadaniem Twojego pierwszego programu związanego z komunikatami będzie przechwycenie komunikatu WM_LBUTTONDOWN, występującego w momencie naciśnięcia przez użytkownika lewego przycisku myszy!

W sekcji private klasy formularza dodaj następujący wiersz:

procedure WmLButtonDown(var Msg : TMessage); message WM_LBUTTONDOWN;


Jest to deklaracja procedury, która obsługiwać będzie zdarzenie. Zasada konstruowania procedur obsługujących komunikaty polega na dodaniu na końcu deklaracji słowa kluczowego message. Po słowie tym należy wpisać nazwę komunikatu - w naszym przypadku WM_LBUTTONDOWN.

Przyjęło się specyficzne nazewnictwo procedur obsługujących komunikaty, które polega na nadawaniu procedurze takiej samej nazwy jak nazwa komunikatu, tyle że bez znaku podkreślenia (_).

Nie przejmuj się na razie parametrem Msg powyższej procedury - omówię go nieco później.

Definicja procedury WmLButtonDown powinna zatem wyglądać tak:

procedure TMainForm.WmLButtonDown(var Msg: TMessage);
begin
  lblInfo.Caption := 'Użytkownik wcisnął lewy klawisz myszy!';
end;


Możesz już uruchomić program. Po kliknięciu lewym przyciskiem myszy w obszarze formularza wykonana zostanie procedura WmLButtonDown, a co za tym idzie, wyświetlona zostanie także stosowna informacja w etykiecie (TLabel). Cały kod źródłowy modułu znajduje się w listingu 5.1.

Zwróć uwagę, że w definicji procedury nie stosujemy klauzuli message - tak, jak ma to miejsce w deklaracji.

Listing 5.1. Kod modułu przechwytującego komunikat
unit MainFrm;
 
interface
 
uses
  Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
  Dialogs, StdCtrls;
 
type
  TMainForm = class(TForm)
    lblInfo: TLabel;
  private
    procedure WmLButtonDown(var Msg : TMessage); message WM_LBUTTONDOWN;
  public
    { Public declarations }
  end;
 
var
  MainForm: TMainForm;
 
implementation
 
{$R *.dfm}
 
{ TMainForm }
 
procedure TMainForm.WmLButtonDown(var Msg: TMessage);
begin
  lblInfo.Caption := 'Użytkownik wcisnął lewy klawisz myszy!';
end;
 
end.


Struktura TMsg


W poprzednim przykładzie procedura posiadała parametr Msg, który był typu TMessage. Ta struktura identyfikuje właśnie komunikat i jego zawartość (parametry). VCL (typ TMessage należy do bibliotek VCL) zwalnia nas w większej części od programowania bardziej zaawansowanych aspektów związanych z komunikatami, jak pobieranie komunikatu z pętli itp. W środowisku WinAPI obowiązuje inny rekord, który jest pierwowzorem dla TMessage:

type
  TMsg = packed record
    hwnd: HWND;
    message: UINT;
    wParam: WPARAM;
    lParam: LPARAM;
    time: DWORD;
    pt: TPoint;
  end;


Rekord ten zadeklarowany jest w module Windows.pas, i zawiera informacje dotyczące samego komunikatu.

  • hwnd - uchwyt okna, do którego komunikat jest kierowany.
  • message - identyfikator komunikatu.
  • wParam - 32-bitowa liczba, określająca dodatkowe parametry związane z komunikatem.
  • lParam - kolejne 32-bitowe pole, określające dodatkowy parametr przekazywany wraz z komunikatem.
  • time - czas wysłania komunikatu.
  • pt - współrzędne kursora myszy.
Przy okazji omawiania tej struktury należy się parę słów objaśnienia. Pierwszym parametrem jest tzw. uchwyt okna. Jest to 32-bitowa liczba, określającą dane okno w systemie Windows. Każde okno posiada swój unikalny numer - dzięki temu możemy 'porozumiewać' się z danym programem np. właśnie dzięki komunikatom.

Komunikat może zawierać w sobie pewne dane, jak np. współrzędne kursora myszy czy informacja określająca, jaki klawisz jest w tej chwili dodatkowo wciśnięty. Jednak są też komunikaty, które nie posiadają żadnych dodatkowych parametrów.

Struktura TMessage


W Delphi nie będziemy zajmowali się strukturą TMsg, lecz skorzystamy z dobrodziejstw VCL i rekordu TMessage, który zadeklarowany jest w module Message.pas.

type 
  TMessage = packed record
 
    Msg: Cardinal;
    case Integer of
      0: (
        WParam: Longint;
        LParam: Longint;
        Result: Longint);
      1: (
        WParamLo: Word;
        WParamHi: Word;
        LParamLo: Word;
        LParamHi: Word;
        ResultLo: Word;
        ResultHi: Word);
 
  end;


Na pozór struktura TMessage przedstawia się bardzo skomplikowanie, lecz nie zawiera tylu elementów, co TMsg. Mamy tu jedynie informację przekazywaną w komunikacie, zawierającą parametry lParam i wParam.

Rekord TMessage zawiera dodatkowo parametr Result. Czasami system oczekuje od komunikatu uzyskania informacji zwrotnej o jego przebiegu. Wówczas mamy możliwość nadania określonej wartości polu Result:

Msg.Result := 1;


Pozostało jeszcze objaśnienie kwestii specyficznej budowy rekordu, a mianowicie dodanie instrukcji case. Dla pola LParam zadeklarowane są jeszcze dwie wartości: LParamLo i LParamHi; tak samo ma się sprawa z pozostałymi parametrami - WParam i Result. Aby lepiej to zrozumieć, polecam wykonanie pewnego ćwiczenia.

Podczas odbierania komunikatu WM_LBUTTONDOWN parametr lParam zawiera współrzędne kursora myszy, które są jakby 'zakodowane' w postaci 32-bitowej liczby. Sam możesz się o tym przekonać:

procedure TMainForm.WmLButtonDown(var Msg: TMessage);
begin
  lblInfo.Caption := 'Współrzędne myszy: ' + IntToStr(Msg.LParam);
end;


W takim wypadku podczas pobierania komunikatu w etykiecie wyświetlona zostanie jakaś 'kosmiczna' liczba - np. 2490472. Żeby uzyskać z tej liczby rzeczywiste położenie kursora, należy skorzystać z funkcji LOWORD i HIWORD.

Funkcje LOWORD i HIWORD


Funkcje LOWORD i ksłużą do uzyskiwania tzw. wyższego oraz niższego wyrazu liczby 32-bitowej. Za pomocą tych funkcji możemy 'odkodować' parametr, który przykładowo określa współrzędne kursora myszy:

LOWORD(2490472); { da liczbę 104 }
HIWORD(2490472); { da liczbę 38 }


W powyższy sposób uzyskujemy rzeczywiste położenie kursora myszy - 104 (w poziomie) i 38 (w pionie).
Struktura TMessage zwalnia nas od takich zadań dzięki parametrom LParamLo i LParamHi, które zawierają już 'odkodowane' wartości. Listing 5.2 przedstawia program z listingu 5.1 już po dokonaniu modyfikacji, a sam program w trakcie działania, przedstawiony został na rysunku 5.1

Listing 5.2. Uzyskiwanie współrzędnych kursora myszy z komunikatu
unit MainFrm;
 
interface
 
uses
  Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
  Dialogs, StdCtrls;
 
type
  TMainForm = class(TForm)
    lblInfo: TLabel;
  private
    procedure WmLButtonDown(var Msg : TMessage); message WM_LBUTTONDOWN;
  public
    { Public declarations }
  end;
 
var
  MainForm: TMainForm;
 
implementation
 
{$R *.dfm}
 
{ TMainForm }
 
procedure TMainForm.WmLButtonDown(var Msg: TMessage);
begin
  lblInfo.Caption := 'Współrzędne myszy: ' + IntToStr(Msg.LParamLo) + ' i ' + IntToStr(Msg.LParamHi);
end;
 
end.



Rysunek 5.1. Program w trakcie działania

Specyficzne struktury typów


Nie jest konieczne mozolne rozszyfrowanie parametrów lParam i wParam za każdym razem. Delphi udostępnia specyficzne dla niektórych komunikatów struktury danych, dzięki którym możemy uzyskać informację na temat parametrów. Przykładowo zamiast używać - jak w poprzednim przykładzie - rekordu TMessage, wystarczyło skorzystać z TWMMouse:

type
  TWMMouse = packed record
    Msg: Cardinal;
    Keys: Longint;
    case Integer of
      0: (
        XPos: Smallint;
        YPos: Smallint);
      1: (
        Pos: TSmallPoint;
        Result: Longint);
 
  end;


Osobny rekord jest zadeklarowany praktycznie dla większości standardowych komunikatów Windows. Nie musisz pamiętać typów właściwych dla nich wszystkich - wystarczy znać nazwę komunikatu, a nazwę struktury można utworzyć, dodając na samym początku literę T i usuwając znak _. Przykładowo dla komunikatu WM_LBUTTONDOWN odpowiednią strukturą będzie TWmLButtonDown.

Nic nie stoi oczywiście na przeszkodzie, aby korzystać ze struktury TMessage, która pasuje do każdego rodzaju komunikatu.

Zdarzenie OnMessage


Klasa TApplication zawiera zdarzenie OnMessage, dzięki któremu my, projektanci możemy kontrolować nadsyłane do aplikacji komunikaty. Tak samo, jak w przypadku zdarzenia OnException , próżno szukać go w Inspektorze Obiektów - jest to zdarzenie ukryte, które możemy przypisać w następujący sposób:

Application.OnMessage := Procedura_Obslugi;


Procedura obsługująca zdarzenie OnMessage musi mieć specjalną budowę:

procedure MyOnMessage(var Msg : TMsg; var Handled: Boolean);


Pierwszym parametrem jest wskazanie struktury TMsg, którą omówiłem nieco wcześniej. Drugi parametr informuje o tym, czy komunikat został poprawnie i w całości obsłużony.

Zdarzenie OnMessage stanowi wygodny w użyciu proces kontroli przepływu komunikatów z kolejki do okna obsługi. Możemy dzięki niemu odpowiednio zareagować na wystąpienie określonych komunikatów, co zaraz pokażę. Należy jednak być ostrożnym w obsłudze zdarzenia OnMessage. System kieruje do okna naprawdę wiele komunikatów, więc należy tak zaprogramować funkcję, aby nie spowalniała działania programu ani nie spowodowała jego zawieszenia. Przykład takiego programu znajduje się w listingu 5.3.

Listing 5.3. Przechwytywanie komunikatów
unit MainFrm;
 
interface
 
uses
  Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
  Dialogs, StdCtrls, Grids, ValEdit;
 
type
  TMainForm = class(TForm)
    GroupBox1: TGroupBox;
    vleMsg: TValueListEditor;
    procedure FormCreate(Sender: TObject);
    procedure btnClearClick(Sender: TObject);
  private
    ID : Integer; // licznik komunikatów
    procedure MyOnMessage(var Msg : TMsg; var Handled: Boolean);
  public
    { Public declarations }
  end;
 
var
  MainForm: TMainForm;
 
implementation
 
{$R *.dfm}
 
{ TForm1 }
 
procedure TMainForm.MyOnMessage(var Msg: TMsg; var Handled: Boolean);
begin      
  Inc(ID);  // zwiększ licznik
  { dodaj nowy rekord do komponentu TValueListEditor }
  vleMsg.InsertRow(IntToStr(ID), IntToHex(Msg.message, 4), False);
end;
 
procedure TMainForm.FormCreate(Sender: TObject);
begin
{ wszystkie komunikaty kieruj do procedury MyOnMessage }
  Application.OnMessage := MyOnMessage;
end;
 
 
end.


Kluczową sprawą jest przydzielenie na starcie odpowiedniej procedury do zdarzenia OnMessage:

Application.OnMessage := MyOnMessage;


W procedurze MyOnMessage następuje zwiększenie licznika ID, a następnie dodanie nowego rekordu do komponentu TValueListEditor. Komponent ten znajduje się na zakładce Additional i służy do przedstawiania wartości w formie dwóch kolumn (rysunek 5.2). W drugiej kolumnie wartość komunikatu zaprezentowana jest w postaci heksadecymalnej (szesnastkowej), a to za sprawą funkcji IntToHex.


Rysunek 5.2. Komunikaty przekazane do zdarzenia OnMessage

Wysyłanie komunikatów


Czymże by była możliwość odbierania komunikatów bez możliwości ich wysyłania? Wysyłanie komunikatów jest operacją względnie prostą, realizowaną za pomocą trzech funkcji: SendMessage, PostMessage, Perform. Dwie z nich związane są z WinAPI, a ostatnia z VCL.

Perform


Każda kontrolka VCL udostępnia metodę, dzięki której można przekazać jej jakiś komunikat. Ta metoda nosi nazwę Perform. Deklaracja odpowiedniej funkcji przedstawia się tak:

function Perform(Msg: Cardinal; WParam, LParam: Longint): Longint;


Pierwszym parametrem jest nazwa komunikatu przesyłanego do danej kontrolki. Kolejne dwa parametry to wartości przekazywane wraz z parametrami.

Poniższy kod powoduje wstawienie do kontrolki tekstowej napisu Nowy tekst...

procedure TMainForm.btnSetTextClick(Sender: TObject);
begin
{ ustaw tekst na kontrolce }
  edtValue.Perform(WM_SETTEXT, 0, Longint(PChar('Nowy tekst...')));
end;


Jak widzisz, wysyłamy do komponentu edtValue komunikat WM_SETTEXT, powodujący wstawienie do okna tekstu z parametru lParam. Parametr wParam może być pusty (mieć wartość 0).

Zastosowałem tutaj podwójne rzutowanie, gdyż parametr lParam musi być liczbą:

Longint(PChar('Nowy tekst...')));


Jeśli nie użylibyśmy rzutowania PChar(), kompilator wyświetliłby błąd: [Error] MainFrm.pas(34): Invalid typecast.

Typ Longint z punktu widzenia kompilatora jest równy typowi Integer. Równie dobrze mógłbyś zamiast Longint wpisać Integer, a kod i tak zostałby skompilowany prawidłowo.

Teraz możesz zobaczyć, jak proste jest VCL w porównaniu z operowaniem na komunikatach. Taką samą czynność jak w powyższym kodzie możemy zrealizować za pomocą jednego wiersza kodu:

edtValue.Text := 'Nowy tekst...'; // wstawianie tekstu


Równie dobrze wysyłając komunikat WM_SETTEXT możesz zamiast rzutowanej wartości przekazać po prostu adres bufora zawierającego dany tekst - oto przykład:

procedure TMainForm.btnSetTextClick(Sender: TObject);
var
  Buffer : array[0..255] of char; // tablica 255-elementowa
begin
{ ustaw tekst na kontrolce }
  Buffer := 'Nowy tekst...';
  edtValue.Perform(WM_SETTEXT, 0, Longint(@Buffer)); // przekazujemy wskaźnik jako parametr lParam
end;


Odczyt tekstu z kontrolki


Aby odczytać tekst z kontrolki, możemy skorzystać z komunikatu WM_GETTEXT. Podczas wysyłania komunikatu pierwszy parametr - wParam - musi zawierać maksymalną ilość znaków do pobrania. Drugi parametr - lParam - musi zawierać wskazanie buforu, czyli zmiennej, której komunikat przypisze odczytane wartości.

procedure TMainForm.btnGetTextClick(Sender: TObject);
var
  Buffer : array[0..255] of char;
begin
{ odczytujemy tekst wpisany w kontrolce i przypisujemy do bufora - Buffer }
  edtValue.Perform(WM_GETTEXT, SizeOf(Buffer), Integer(@Buffer));
  Application.MessageBox(PChar('Tekst wpisany w kontrolce "' + Buffer + '"'), '', MB_OK + MB_ICONINFORMATION);
end;


Na samym początku zadeklarowałem tablicę 255-elementową, która po wysłaniu komunikatu będzie zawierać tekst znajdujący się w kontrolce. Podczas wysyłania komunikatu parametr wParam zawiera ilość elementów tablicy (funkcja SizeOf), a drugi parametr jest wskaźnikiem tablicy Buffer.

Kompletny kod programu zaprezentowany w tym podpunkcie znajduje się na płycie CD-ROM dołączonej do niniejszej książki. Projekt znajduje się w katalogu ..listingi/5/Perform.

Podczas operowania na komunikatach przydatna staje się pomoc Delphi, która zawiera opis komunikatów oraz wymaganych parametrów.

Funkcje SendMessage i PostMessage


Chcąc pokonać barierę naszej aplikacji i wysłać komunikat do innego okna, należy skorzystać z funkcji WinAPI - SendMessage lub PostMessage. Deklaracje tych funkcji (deklaracja znajduje się w pliku Windows.pas) przedstawiłem poniżej:

function SendMessage(hWnd: HWND; Msg: UINT; wParam: WPARAM; lParam: LPARAM): LRESULT; stdcall;
function PostMessage(hWnd: HWND; Msg: UINT; wParam: WPARAM; lParam: LPARAM): BOOL; stdcall;


Działanie obydwu z nich jest bardzo podobne - różnice są nikłe, ale o tym opowiem za chwilę.
Obydwie funkcje zostały zadeklarowane z użyciem klauzuli stdcall. Szczegółowo opowiem o tym w rozdziale 9.


Budowa samych funkcji SendMessage i PostMessage jest podobna do Perform, tyle że ta ostatnia nie posiada parametru hWnd, który określa uchwyt okna, do którego kierujemy komunikat.

Pobieranie uchwytu okna


Do pobierania uchwytu okna służy funkcja API - FindWindow. Funkcja ta jest raczej prosta w użyciu:

function FindWindow(lpClassName, lpWindowName: PChar): HWND; stdcall;


Wymaga podania dwóch parametrów, które umożliwią znalezienie uchwytu danego okna. Pierwszy z nich określa nazwę klasy, a drugi określa tekst (tytuł) okna.

Przykładowo jeśli chcemy pobrać uchwyt do okna Inspektora obiektów, możemy napisać:

Uchwyt := FindWindow(nil, 'Object Inspector');


Jeżeli nie znasz klasy okna lub jego tytułu, możesz wpisać w tym miejscu wartość nil (pusty).

Na dołączonej do książki płycie CD-ROM znajduje się kod źródłowy programu mojego autorstwa, który przedstawia graficznie wszystkie okna otwarte w danym momencie w systemie. Projekt umieszczony jest w katalogu ..listingi/5/EnumWnd; w kodzie zawarte jest dużo komentarzy, więc nie powinieneś mieć problemów z jego zrozumieniem. Program przedstawiony został na rysunku 5.3.


Rysunek 5.3. Rozkład okien otwartych w systemie

Istnieje możliwość rozwinięcia danej gałęzi, co spowoduje pojawienie się okien pochodnych. Przed znakiem dwukropka (:) wpisany jest tytuł okna, a po dwukropku klasa danego okna.

Różnice pomiędzy SendMessage i PostMessage


Wcześniej powiedziałem, że dwie funkcje - SendMessage oraz PostMessage - są niemal identyczne. Podkreślam słowo niemal, gdyż różnią się one w sposobie przekazania komunikatu. Funkcja PostMessage kieruje komunikat bezpośrednio do kolejki komunikatów i natychmiast zwraca sterowanie do aplikacji, niezależnie od tego, co dalej stanie się z komunikatem. Funkcja może zwrócić wartość True (komunikat został zakolejkowany) lub False (komunikat nie dotarł do kolejki).

Funkcja SendMessage natomiast kieruje komunikat bezpośrednio do danego okna i czeka na jego wykonanie. Może zwrócić jakąś konkretną wartość, przekazaną przez dany komunikat.

Przykład użycia


Jeżeli chcemy przykładowo zamknąć daną aplikację, możemy wysłać do niej komunikat WM_QUIT:

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  H : HWND;
begin
  H := FindWindow(nil, 'Bitmapy');
  PostMessage(H, WM_QUIT, 0, 0);
end;


Utworzony według powyższego kodu program odnajdzie uchwyt programu, którego tytuł to Bitmapy, a następnie wyśle do niego komunikat WM_QUIT.

Komunikaty rozgłaszające


VCL udostępnia funkcję Broadcast, która jest używana do rozsyłania tego samego komunikatu do wszystkich kontrolek potomnych (child), czyli takich, które są umieszczone na danym obiekcie. Poniższy przykład prezentuje rozsyłanie komunikatu WM_CHAR do wszystkich kontrolek umieszczonych na formularzu:

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  Message : TMessage;
begin
  Message.Msg := WM_CHAR;
  Message.WParam := 65;
  Message.LParam := 0;
  Message.Result := 0;
  Broadcast(Message);
end;


Funkcja Broadcast jest dostępna dla wszystkich obiektów wizualnych VCL.

Deklarowanie własnych komunikatów


Istnieje możliwość deklaracji własnych komunikatów oraz procesu komunikacji między dwiema aplikacjami wykorzystującymi ten komunikat. Pierwszym krokiem jest deklaracja takiego samego komunikatu (o tej samej wartości - identyfikatorze).

const
  WM_ERROR = WM_USER + 1001;


Może to wyglądać tak, jak powyżej; kluczową sprawą jest określenie takiego identyfikatora, który nie będzie kolidował z innymi, zarezerwowanymi już komunikatami. Do stałej WM_USER należy dodać jakąś wartość, której górna granica wynosi 31 734.

Obsługa komunikatu


Po zadeklarowaniu komunikatu jego obsługa jest taka sama, jak w przypadku innych komunikatów. Po pierwsze w aplikacji należy zadeklarować taki nagłówek:

    procedure WmError(var Msg : TMessage); message WM_ERROR;


Od tej pory procedura WmError będzie odpowiedzialna za odebranie naszego komunikatu. Listingi 5.4 oraz 5.5 przedstawiają dwa moduły - jeden odpowiedzialny jest za wysyłanie komunikatów, a drugi za ich odbieranie.

Listing 5.4. Odebranie komunikatu WM_ERROR
unit RcvMainFrm;
 
interface
 
uses
  Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
  Dialogs, StdCtrls;
 
const
  WM_ERROR = WM_USER + 1001;
  ErrorArray : array[0..2] of String[25] =
  ('Błąd niskiego stopnia', 'Błąd poważny', 'Błąd krytyczny!');
 
type
  TMainForm = class(TForm)
    edtText: TEdit;
    Label1: TLabel;
  private
    procedure WmError(var Msg : TMessage); message WM_ERROR;
  end;
 
var
  MainForm: TMainForm;
 
implementation
 
{$R *.dfm}
 
{ TMainForm }
 
procedure TMainForm.WmError(var Msg: TMessage);
begin
  edtText.Text := ErrorArray[Msg.wParam] + ' (' + IntToStr(Msg.LParam) + ')';
  Msg.Result := 1; // wartość zwrotna
end;
 
end.


Listing 5.5. Wysłanie komunikatu WM_ERROR
unit SndMainFrm;
 
interface
 
uses
  Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
  Dialogs, StdCtrls;
 
const
  WM_ERROR = WM_USER + 1001;
 
type
  TMainForm = class(TForm)
    btnSend: TButton;
    procedure btnSendClick(Sender: TObject);
  end;
 
var
  MainForm: TMainForm;
 
implementation
 
{$R *.dfm}
 
 
procedure TMainForm.btnSendClick(Sender: TObject);
var
  iHandle : HWND;
begin
  iHandle := FindWindow('TMainForm', 'Odebranie komunikatu');
  if SendMessage(iHandle, WM_ERROR, 2, 20) = 1 then
    ShowMessage('Komunikat przekazany!') else ShowMessage('Błąd. Komunikat nie został przekazany!');
end;
 
end.


Kompletne kody dwóch programów znajdują się w katalogu ..listingi/5/OwnMsg.

Przy okazji analizy dwóch kodów źródłowych z listingów 5.4 i 5.5 możesz zaobserwować wyraźniejszą różnicę pomiędzy funkcjami SendMessage oraz PostMessage. Po wysłaniu komunikatu program sprawdza, czy dotarł do miejsca przeznaczenia:

if SendMessage(iHandle, WM_ERROR, 2, 20) = 1 then { coś }


Jeżeli komunikat został odebrany, to zwróconą wartością powinna być liczba 1, a to za sprawą modułu RcvMainFrm.pas:

procedure TMainForm.WmError(var Msg: TMessage);
begin
  edtText.Text := ErrorArray[Msg.wParam] + ' (' + IntToStr(Msg.LParam) + ')';
  Msg.Result := 1; // wartość zwrotna
end;


Do pola Result struktury TMessage przypisana została wartość zwrotna - 1.

Funkcje operujące na uchwytach


Istnieje wiele funkcji, które pozwalają nam - jeśli znamy uchwyt danego okna - manipulować nim, czyli przesuwać je, minimalizować, maksymalizować, zmieniać położenie itp. Nie jest w takim przypadku konieczne korzystanie z komunikatów. Może w tym momencie odbiegam trochę od tematu tego rozdziału, ale podam nazwy tych najważniejszych funkcji API, bo mogą one Ci się przydać w przyszłości.

CloseWindow


function CloseWindow(hWnd: HWND): BOOL; stdcall;


Wbrew pozorom ta funkcja powoduje jedynie zminimalizowanie okna określonego w parametrze, a nie - jak mogłoby się wydawać na początku - zamykanie go.

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  CloseWindow(hW); // minimalizuj
end;


EnableWidow


function EnableWindow(hWnd: HWND; bEnable: BOOL): BOOL; stdcall;


Funkcja powoduje dezaktywację okna określonego w pierwszym parametrze - hWnd. Drugi parametr - bEnable - określa, czy okno ma zostać uaktywnione (True) czy zablokowane (False). Dezaktywacja powoduje, że nie można z danym oknem wykonać żadnych czynności, jak np. przemieszczenie okienka, minimalizacja itp.

GetClientRect


function GetClientRect(hWnd: HWND; var lpRect: TRect): BOOL; stdcall;


Funkcja podaje szerokość i wysokość okna określonego w pierwszym parametrze. Drugi parametr musi zawierać nazwę zmiennej typu TRect, do której przypisane zostaną odczytane dane. TRect to nic innego jak zwykły rekord:

TRect = record
    case Integer of
      0: (Left, Top, Right, Bottom: Integer);
      1: (TopLeft, BottomRight: TPoint);
  end;


Posiada on parametry określające jego położenie z lewej strony, od góry, od prawej i od dołu. Przykład użycia funkcji GetClientRect:

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
  R : TRect;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  Windows.GetClientRect(hW, R);
end;


Wywołując funkcję, należy podać także nazwę modułu, czyli w naszym przypadku Windows. Jest to specyficzne wywołanie, którego będziesz używał wtedy, gdy np. nazwa danej funkcji będzie zarezerwowana przez Delphi (w takiej sytuacji kompilator 'nie wie', do której funkcji programista chce się odwołać - należy zatem podać nazwę modułu).
Funkcja GetClientRect dostarcza informacji jedynie o szerokości danego okna (R.Right) oraz o jego wysokości (R.Bottom). Jeżeli chcesz uzyskać informację o położeniu okna w poziomie (odległość od lewej krawędzi ekranu), skorzystaj z funkcji GetWindowRect, która posiada takie same parametry jak wspomniana już funkcja GetClientRect.

GetDesktopWindow


function GetDesktopWindow: HWND; stdcall;


Użycie tej funkcji jest proste. Zwraca ona uchwyt do pulpitu Windows. Może się zdarzyć, że będziesz potrzebował np. namalować coś na pulpicie. Wówczas koniecznym staje się pobranie uchwytu do pulpitu. O funkcjach graficznych Delphi będzie mowa w rozdziale 10.

GetForegroundWindow


function GetForegroundWindow: HWND; stdcall;




Dzięki tej funkcji możesz pobrać uchwyt do okna, które aktualnie znajduje się 'na wierzchu', nad innymi oknami.

GetParent


function GetParent(hWnd: HWND): HWND; stdcall;


Dzięki funkcji GetParent możesz uzyskać uchwyt do okna macierzystego. Załóżmy, że masz już uchwyt do jakiegoś okna - komponentu umieszczonego na formularzu. Chcesz jednak uzyskać uchwyt owego formularza. Wówczas możesz skorzystać z funkcji GetParent.

GetWindowText


function GetWindowText(hWnd: HWND; lpString: PChar; nMaxCount: Integer): Integer; stdcall;


Działanie funkcji GetWindowText można porównać do komunikatu WM_GETTEXT. Można się domyśleć znaczenia tej funkcji - powoduje ona odczytanie tekstu (tytułu) okna podanego w parametrze pierwszym.

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
  Buffer : array[0..255] of char;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  GetWindowText(hW, Buffer, SizeOf(Buffer));
  { Buffer = Unit1.pas }
end;


Z funkcji można skorzystać np. wtedy, gdy znamy klasę danego okna, a nie znamy jego tytułu.
Istnieje także funkcja GetWindowTextLength, która podaje długość tekstu (tytułu) danego okna w postaci ilości znaków.

IsIconic


function IsIconic(hWnd: HWND): BOOL; stdcall;


Funkcja zwraca True w przypadku, gdy okno podane w parametrze hWnd jest zminimalizowane.

IsWindow


function IsWindow(hWnd: HWND): BOOL; stdcall;


Funkcja zwraca True, jeżeli uchwyt podany w parametrze hWnd jest oknem.

IswindowVisible


function IsWindowVisible(hWnd: HWND): BOOL; stdcall;


Jeżeli okno podane w parametrze pierwszym jest oknem widocznym, funkcja zwraca True, a w przeciwnym wypadku - False.

MoveWindow


function MoveWindow(hWnd: HWND; X, Y, nWidth, nHeight: Integer; bRepaint: BOOL): BOOL; stdcall;


Funkcja MoveWindow służy do określenia pozycji danego okna. Możesz przemieścić dane okno lub zmienić jego rozmiar. Znaczenie poszczególnych parametrów jest następujące:

  • hWnd - uchwyt okna, którego będzie dotyczyć operacja.
  • X, Y - nowe pozycje X (poziom) i Y (pion) dla okna.
  • nWidth, nHeight - szerokość i wysokość okna.
  • bRepaint - określa, czy okno po zakończeniu operacji ma zostać odświeżone (True) czy też nie (False). O odświeżaniu opowiem w rozdziale poświęconym grafice.

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  MoveWindow(hW, 1, 1, 600, 200, False);
end;


OpenIcon


function OpenIcon(hWnd: HWND): BOOL; stdcall;


Dzięki funkcji OpenIcon możesz przywrócić zminimalizowane okno do normalnego stanu.

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  OpenIcon(hw);
end;


SetForegroundWindow


function SetForegroundWindow(hWnd: HWND): BOOL; stdcall;


Funkcja SetForegroundWindow powoduje ustawienie aktywnego okna. Aktywne okno znajduje się na samym wierzchu. Jeżeli operacja się powiedzie, funkcja zwróci wartość True.

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  SetForegroundWindow(hW);
end;


Jak zapewne zauważyłeś, znaczenie funkcji SetForegroundWindow jest odwrotne do GetForegroundWindow. Ta druga funkcja pobiera aktywne okno, a pierwsza je ustawia. Podobnie jest z innymi funkcjami prezentowanymi w tym podpunkcie.

SetWindowText


function SetWindowText(hWnd: HWND; lpString: PChar): BOOL; stdcall;


Funkcja powoduje ustawienie nowej wartości tekstowej dla okna określonego w pierwszym parametrze.

procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  SetWindowText(hW, 'Nowy tekst');
end;


ShowWindow


function ShowWindow(hWnd: HWND; nCmdShow: Integer): BOOL; stdcall;


Dzięki funkcji ShowWindow możliwe jest nadanie określonego statusu dla danego okna. Pisząc 'status' mam na myśli pozycję okna, które określa drugi parametr (tabela 5.3).

FlagaOpis
SW_HIDEPowoduje ukrycie okna
SW_MAXIMIZEMaksymalizacja danego okna
SW_MINIMIZEMinimalizacja okna
SW_RESTOREPrzywrócenie okna do domyślnego położenia (jeżeli okno jest zminimalizowane lub zmaksymalizowane)
SW_SHOWWyświetlenie ukrytego okna
SW_SHOWDEFAULTPrzywrócenie okna z domyślnymi wartościami (szerokość, wysokość)
SW_SHOWMAXIMIZEDWyświetlenie okna i zmaksymalizowanie go
SW_SHOWMINIMIZEDWyświetlenie okna i zminimalizowanie go


procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
  hW : HWND;
begin
  hW := FindWindow(nil, 'Unit1.pas'); // określ uchwyt
  ShowWindow(hW, SW_MINIMIZE);
end;


'Zahaczanie' okien


Pisząc 'zahaczanie' pozwoliłem sobie na małe spolszczenie. W środowisku programistycznym takie 'zahaczanie' jest nazywane 'zakładaniem hooka' 1. Jest to mechanizm umożliwiający monitorowanie komunikatów przepływających przez system.

Jako przykład zaprezentuję Ci w tym rozdziale aplikację, która przechwytywać będzie dane o wszystkich naciskanych w systemie klawiszach. Aplikacje tego typu określane są jako KeySpy (w dosłownym tłumaczeniu szpieg klawiszy).

Zakładanie globalnego hooka


Do zakładania hooka systemowego służy funkcja API - SetWindowsHookEx. Najlepiej jest wywoływać tę funkcję podczas startu aplikacji (zdarzenie OnCreate). Po zakończeniu działania programu hooka należy zwolnić - czyni to funkcja UnhookWindowsHookEx.

Deklaracje obu funkcji przedstawiają się następująco:

function SetWindowsHookEx(idHook: Integer; lpfn: TFNHookProc; hmod: HINST; dwThreadId: DWORD): HHOOK; stdcall;
function UnhookWindowsHookEx(hhk: HHOOK): BOOL; stdcall;


Funkcja SetWindowsHookEx zwraca wskazanie zmiennej typu HHOOK. Nazwę tej zmiennej należy podać w parametrze UnhookWindowsHookEx, aby prawidłowo zwolnić wszystkie zasoby.

Znaczenie poszczególnych parametrów polecenia SetWindowsHookEx jest następujące:

  • idHook -określa typ hooka, czyli rodzaj komunikatów, które mają być przechwytywane. W naszym przykładzie w tym polu podamy wartość WH_JOURNALRECORD, która określa wszelkie komunikaty kierowane do systemowej kolejki komunikatów (ang. message queue).
  • lpfn - parametr ten musi określać nazwę procedury, która obsługiwać będzie 'nadlatujące' komunikaty. Tym zajmiemy się nieco później.
  • hMod - parametr ten służy do określenia modułu, w którym znajduje się procedura mająca obsłużyć nasz hook. Procedura może być bowiem umieszczona w bibliotece DLL, dlatego jeśli piszę 'moduł', mam na myśli albo naszą aplikację, albo bibliotekę DLL.
  • dwThreadId - wątek, którego dotyczy hook. Na razie nie zawracaj sobie tym głowy - wątkami zajmiemy się w rozdziale 8.

Założenie i zwolnienie hooka może wyglądać np. tak:

procedure TMainForm.FormCreate(Sender: TObject);
begin
{ załóż hooka }
  MainHook := SetWindowsHookEx(WH_JOURNALRECORD, KeyboardHook, hInstance, 0);
  if (MainHook = NULL) then
   raise Exception.Create('Błąd! Hook nie został założony!');
end;
 
procedure TMainForm.FormDestroy(Sender: TObject);
begin
  UnhookWindowsHookEx(MainHook);
end;


Drugi parametr funkcji SetWindowsHookEx określa nazwę procedury obsługującej nasz hook - procedurę tę stworzymy za chwilę. Trzeci parametr to hInstance - ta stała informuje, że operacje dotyczą naszej aplikacji. Pamiętasz, jak mówiłem wcześniej o tym, że hook może być umieszczony także w bibliotece DLL? W takim wypadku w tym miejscu należałoby podać uchwyt biblioteki DLL, lecz gdy procedura obsługująca hook znajduje się w naszym programie, wystarczy wpisać słowo hInstance.

Jeżeli zakładanie hooka powiedzie się, zmienna MainHook będzie zawierała wskazanie na niego. W przeciwnym wypadku będzie to wartość NULL. Wartość NULL podobnie jak nil oznacza wartość pustą.

Funkcja obsługująca hooka


Nasza funkcja obsługująca hooka będzie nosiła nazwę HookKeyboard. Musi ona mieć specyficzną budowę, czyli składać się z określonej liczby elementów o określonym typie.

function KeyboardHook(Code: Integer; wParam : WPARAM;
  lParam : LPARAM): Longint; stdcall;


Pierwszy parametr określa typ hooka, a dwa pozostałe zawierają dodatkowe parametry. Jeżeli chcesz się dowiedzieć czegoś więcej na ten temat, odsyłam Cię do pomocy Delphi.

Parametr lParam standardowo zawiera wskaźnik struktury TEventMsg. Tak więc na samym starcie należy odczytać ten wskaźnik oraz dane struktury. Rekord TEventMsg wygląda następująco:

TEventMsg = packed record
    message: UINT;
    paramL: UINT;
    paramH: UINT;
    time: DWORD;
    hwnd: HWND;
  end;


Poszczególne pola rekordu mają praktycznie takie same znaczenie, jak omawiany na początku tego rozdziału rekord TMsg.

Kolejnym krokiem jest 'odfiltrowanie' komunikatów i pozostawienie tylko tych, które są komunikatem WM_KEYDOWN.

Parametr paramL struktury TEventMsg jest kodem ASCII naciśniętego klawisza. Oto, jak będzie wyglądała cała funkcja KeyboardHook - przypatrz się jej dokładnie; później omówię poszczególne jej elementy.

var
  MainHook : HHOOK; // wskazanie na hooka
  lpWnd : PChar; // nazwa okna, w którym użytkownik naciska klawisz
 
function KeyboardHook(Code: Integer; wParam : WPARAM;
  lParam : LPARAM): Longint; stdcall;
var
  Buffer : TEventMsg; // deklaracja struktury 
  Wnd : array[0..255] of char;
 
  procedure TranslateKey(Key : Byte);
  begin
    with MainForm do
    begin
      case Key of
        13: Memo.Lines.Add('');
        8: Memo.Text := Memo.Text + '[backspace]';
        27: Memo.Text := Memo.Text + '[esc]';
        else Memo.Text := Memo.Text + Chr(Key);
      end;
    end;
  end;
 
begin
  Result := 0; // wartość zwracana przez procedurę
  Buffer := PEventMsg(lParam)^; // uzyskanie danych poprzez odczytanie wskaźnika
 
  if Buffer.Message = WM_KEYDOWN then { dotyczy tylko komunikatu WM_KEYDOWN }
  begin
    GetWindowText(Buffer.hwnd, Wnd, SizeOf(Wnd));  // pobierz tekst aktywnego okna
 
  { jeżeli użytkownik zapisuje dane w innym oknie }
    if Wnd <> lpWnd then
    begin
      lpWnd := Wnd;
      MainForm.Memo.Clear; // wyczyść zawartość komponentu
    end;
 
    TranslateKey(Buffer.paramL);
  end;
end;


Funkcja ta zawiera w sobie procedurę TranslateKey, która ma na celu analizę kodów ASCII. Jeżeli, przykładowo kod ASCII jest równy 13, oznacza to, że użytkownik wcisnął klawisz Enter (liczba 13 jest kodem ASCII klawisza Enter) i należy na to odpowiednio zareagować (dodać nowy wiersz w komponencie TMemo).

Odczytanie wskaźnika zawartego w parametrze lParam wygląda tak:

Buffer := PEventMsg(lParam)^; // uzyskanie danych poprzez odczytanie wskaźnika


Dzięki temu od tej pory rekord Buffer będzie zawierał szczegółowe informacje na temat komunikatu (kod ASCII klawisza, nazwę komunikatu itp.).

W listingu 5.6 zaprezentowany został cały kod źródłowy modułu.
Listing 5.6. Moduł odpowiedzialny za tworzenie globalnego hooka
unit MainFrm;
 
interface
 
uses
  Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
  Dialogs, StdCtrls, ComCtrls;
 
type
  TMainForm = class(TForm)
    Memo: TMemo;
    procedure FormCreate(Sender: TObject);
    procedure FormDestroy(Sender: TObject);
  end;
 
var
  MainForm: TMainForm;
 
implementation
 
{$R *.dfm}
 
var
  MainHook : HHOOK; // wskazanie na hooka
  lpWnd : PChar; // nazwa okna, w którym użytkownik naciska klawisz
 
function KeyboardHook(Code: Integer; wParam : WPARAM;
  lParam : LPARAM): Longint; stdcall;
var
  Buffer : TEventMsg; // deklaracja struktury 
  Wnd : array[0..255] of char;
 
  procedure TranslateKey(Key : Byte);
  begin
    with MainForm do
    begin
      case Key of
        13: Memo.Lines.Add('');
        8: Memo.Text := Memo.Text + '[backspace]';
        27: Memo.Text := Memo.Text + '[esc]';
        else Memo.Text := Memo.Text + Chr(Key);
      end;
    end;
  end;
 
begin
  Result := 0; // wartość zwracana przez procedurę
  Buffer := PEventMsg(lParam)^; // uzyskanie danych poprzez odczytanie wskaźnika
 
  if Buffer.Message = WM_KEYDOWN then { dotyczy tylko komunikatu WM_KEYDOWN }
  begin
    GetWindowText(Buffer.hwnd, Wnd, SizeOf(Wnd));  // pobierz tekst aktywnego okna
 
  { jeżeli użytkownik zapisuje dane w innym oknie }
    if Wnd <> lpWnd then
    begin
      lpWnd := Wnd;
      MainForm.Memo.Clear; // wyczyść zawartość komponentu
    end;
 
    TranslateKey(Buffer.paramL);
  end;
end;
 
procedure TMainForm.FormCreate(Sender: TObject);
begin
{ załóż hooka }
  MainHook := SetWindowsHookEx(WH_JOURNALRECORD, KeyboardHook, hInstance, 0);
  if (MainHook = NULL) then
   raise Exception.Create('Błąd! Hook nie został założony!');
end;
 
procedure TMainForm.FormDestroy(Sender: TObject);
begin
  UnhookWindowsHookEx(MainHook);
end;
 
end.


Możesz skompilować i sprawdzić działanie programu. Rysunek 5.4 prezentuje program w trakcie działania. Jeśli piszemy ten tekst w edytorze Microsoft Word, tekst zostanie również dodany do komponentu TMemo.



Rysunek 5.4. Przechwytywanie naciskanych klawiszy

Podczas krótkiego zapoznania z programem możesz zauważyć, że litery z polskimi znakami diakrytycznymi są wpisywane do TMemo jako 'krzaczki'. Twoje dodatkowe zadanie to ulepszenie programu. Spójrz na procedurę TranslateKey, umieszczoną w funkcji HookKeyboard. Procedura ta ma za zadanie zastępować niektóre kody ASCII odpowiednim tekstem. Tak samo należy postąpić z 'krzaczkami' - należy po prostu je zastąpić. Aby ułatwić Ci zadanie, w katalogu ..listingi/5/ASCII na płycie CD-ROM umieściłem program, który pokazuje kody ASCII naciskanych klawiszy.

Podsumowanie


Być może komunikaty nie będą zbyt często przez Ciebie stosowane, ale warto je znać. Jest to już ten aspekt programowania, który można zaliczyć do 'bardziej zaawansowanych umiejętności' - nieraz możesz z tej wiedzy skorzystać.

Pod koniec tego rozdziału podjąłem się, trochę ryzykownie, omówienia tematu hooków, który jest nieco trudniejszy niż sama obsługa komunikatów w VCL, więc może na tym etapie być dla Ciebie trochę niezrozumiały. Poznałeś już pierwsze funkcji API, które - nie ma co ukrywać - są trudniejsze w wykorzystaniu niż zwykłe klasy VCL, ale wiedza o użyciu narzędzi WinAPI pozwoli Ci zostać o wiele lepszym programistą.

Załączniki:


de25kp.jpg Więcej informacji

Delphi 2005. Kompendium programisty
Adam Boduch
Format: B5, stron: 1048
oprawa twarda
Zawiera CD-ROM





© Helion 2003. Autor: Adam Boduch. Zabrania się rozpowszechniania tego tekstu bez zgody autora.

14 komentarzy

miniek21 2015-09-22 02:04

MainHook := SetWindowsHookEx(WH_JOURNALRECORD, KeyboardHook, hInstance, 0);

przed KeyboardHook powinien znajdować się znak @ czyli MainHook := SetWindowsHookEx(WH_JOURNALRECORD, @KeyboardHook, hInstance, 0);

Brak avatara
Marek Kolman 2013-10-29 09:00

Wydaje mi się, że w wierszu Uchwyt := FindWindow(nil, 'Object Inspector'); jest błąd bo moim zdaniem powinno być Uchwyt := FindWindow(nil, PChar('Object Inspector'));

dretred 2010-07-12 16:11

Programik z rozdzialu Zdarzenie OnMessage zawiesza sie. Czy tylko u mnie czy inni tez tak maja i co jest przyczyna tzn. jak go przerobic zeby sie nie wieszal?

Littleone 2010-01-30 21:51

Nie rozumiem.. Wpisałem kod listingu 5.6 w D4 oraz D2007. W obu przypadkach zaobserwowałem to samo działanie - zwis...
Dopiero po wywołaniu okna Menadżera zadań system zaczyna normalnie przetwarzać komunikaty ale listowany program nie przechwytuje zdarzeń. O co chodzi? Mam XP SP3

Ziker 2009-02-16 13:21

Capellini, prawdopodobnie dlatego, ze WM_USER to komunikat z najwyzszym identyfikatorem (po nim nie ma wyzszych), wiec jest pewnosc, ze nie nadpiszesz innego komunikatu - to tylko przypuszczenia oczywiscie, nie mam pojecia czy tak jest, ale zgaduje ;p
co do hook'ow, tutaj jest pokazane zakladanie globalnego hook'a, a jakbym chcial zalozyc hook'a na dane okno? Powiedzmy jedynie na proces gadu-gadu? I jest mozliwosc wyluskania, w podobny sposob do uzyskania identyfikatora 'rodzica', identyfikatorow 'dzieci' danego okna? Tj. Mamy gadu-gadu i chcemy przechwytywac rozmowy z okienek, ktore maja chyba swoj wlasny identyfikator :p (to jest tylko przyklad, lepszego nie znalazlem :D)

bordeux 2008-01-23 15:46

ojojojo przepraszam za to ze w opisie zmian dałem od kąd a nie razem- odkąd :d

Autre 2008-01-20 14:57

Co robię źle? (dodałem : 44: Memo1.Text := Memo1.Text + ',';)
......
      case Key of
        44: Memo1.Text := Memo1.Text + ',';
        13: Memo1.Lines.Add('');
.....

rfl2 2007-09-18 16:38

Ja chciałbym wiedzieć co to jest to stdcall, które pojawia się na przykład na końcu funkcji SetWindowsHookEx. Pojawiało się już wcześniej w tym rozdziale ale chyba nie było objaśnione...

Trok 2007-06-12 18:18

Dobra znalazlem gotowy program na dole strony, on mi dziala wiec poszukam teraz jaki blad zrobilem ;]

Trok 2007-06-12 18:14

Nie dziala mi Moduł odpowiedzialny za tworzenie globalnego hooka. Pisze cos w Wordzie czy notatniku i nic sie na komponencie memo nie pojawia ;/

Capellini 2007-03-28 17:28

"Do stałej WM_USER należy dodać jakąś wartość, której górna granica wynosi 31 734."

Za bardzo tego nie skumałem. Dlaczego akurat WM_USER i od czego zależy jaka to ma być wartość?

Johny_Morfina 2007-02-19 11:22

Nie udalo mi sie zrealizowac przykladu z metoda BROADCAST
napisalem programik z 1 TButton i 4 TEdit. w obsludze Buttona napisalem to co jest w przykladzie.
Spodziewalem sie ze komunikat dotrze do wszystkich Edit'ow, a dotarl tylko do jednego...

Dlaczego tak jest?

Coldpeer 2006-02-01 01:05

Jest odwołanie do przypisu, a nie ma jego wyjaśnienia... :>